KAWURYAN

Kagunan Weh Urubing Kabudayan

Bab Geguritan

Kababar | October 23, 2010 | Durung ana sing nyelathu

Geguritan

Geguritan yaiku iketaning basa kang memper syair. Mula, ana sing ngarani syair Jawa gagrag anyar. Tembung ‘geguritan’ asale saka tembung ‘gurita. Tembung ‘gurita’ owah-owahan saka tembung ‘gerita’. Tembung ‘gerita’ linggane ‘gita’, tegese ‘tembang utawa syair’. Geguritan Jawa sakawit tinemu ing lagu-lagu dolanan, saiki mujudake wohing kasusastran puisi kang warna-warna wujud dhapukane. Adhedhasar dhapukaning ukara lan pangiketing tembung warna-warna araning geguritan, kaya ta:

1. Syair rong gatra sapada (gita dwigatra)

Pangajab

Atimu kang wingit mara selehna ing dhadhaku,
atimu kang wengis mara tumpangna ing tanganku.

Priya kang tansah ngulandara mara nyedhaka,
ing tanganku tumetes anyesing banyu sih sutresna.

Angin bengi angining pangayoman,
mara nyedhaka ing samubarang tumandukmu.

Priya kang tansah ngulandara,
ing kene ana halte pungkasan.
(Napsiah Sastrasiswaja, Djaja Baja: XVIII No. 28, 16)

2. Syair telung gatra sapada (gita trigatra)

Anak

Kemandhange kaluwarga
kang ngasri bawana
klawan warna rupa bedhekan.

Iya berkah paringe pangeran
tali-talining karep lan katresnan
kang nyancang marang alam kasunyatan.
(St. Iesmaniasita, Mekarsari: XI No. 16, 1967)

3. Syair patang gatra sapada (gita catur gatra)

Wengi

nganti adoh parane kasepen nggilet donya,
dikembangi sunare rembulan tanggal tuwa,
dumelung nglangut asu mbaung,
wengine sangsaya liwung.
(Eddy D.D., Djaja Baja XVIII, 1964:16)

4. Syair limang gatra sapada (gita panca gatra)

Lintang-lintang

lintang-lintang abyor ing tawang
cumlorot sliweran nalika alihan
kumleyang mencok ing socamu asihku
cahyane gumebyar sunare gilar-gilar
ing telenge atimu sliramu tansah dakantu

lintang-lintang alihan
cumlorot telu ana pundhakku
kawitan lintang abang lintang perang
kapindho lintang mirunggan lintang kamanungsan
pungkasan lintang kumukus lintang kadurakan
(Suharmono, Jaya Baya. XXXI, 1977:26)

5. Syair nem gatra sapada (gita sadgatra)

Tresnaku marang Dasih

Sanadyan kaya ngapa kerut samirana
kabuncang ing pangumbara
semine pucuk-pucuk mlathi
tansah dakanti awan bengi
kanthi donga panyuwun
marang rama ibu lan Gusti
(Trilaksita, Djaja Baja. XIX No. 42:24)

6. Syair pitung gatra sapada (gita sapta gatra)

Tapel Wates

Apa bakal kokpasrahake jembaring dhadhamu,
pinangka wedaling tresna,
urip rak mung sak mampir ngombe,
ana janji-janji sing durung tinebus bali,
putihing mlathi lan wengi
biruning tresna lan ati,
sarta kijinging nini-nini
(Trim Sutidjo, Djaja Baja. XIX No 4:24)

7. Syair wolung gatra sapada (gita hastha gatra)

Ing Sihing Gusti

Mitra aja uwas atimu,
nadyan neng tepining jurang,
weteng-wetyeng sing muntir ora dipikir,
ati ngedhap ngelingi urip sesuk,
lan saya badhege jaman edan,
sokna atimu mitra!
ing sihing Gusti
ing sihing Gusti
(Soejono, Djaja Baja. XIX No. 27, 1965:24)

8. Syair sangang gatra sapada (gita nawa gatra)

Jakathole

Aku iki pangumbara saka sabrang kidul,
ing Madura ngupaya lurung agung,
tumuju marang jangka sejarah,
klawan jangkah angarah candhi madu repolusi,
aku iki turunmu tunggal bumi
o, Jakathole pecutmu nggugah semangat,
siniram amis getih papa anjerit kataman duhkita,
Jakathole, aku antuk waris teguhing jiwamu,
arep dakbektekake marang nusa bangsa.
(Anie Soemarno, Djaja Baja. XIX No. 4:24)

9. Syair dhapur sonata

Kawruh

Saliring kodrat kang tinon mripat,
Apa dene kang tan kasat mata,
Kabeh tumindak miturut sipat,
Garis angger-anggering jagad raya.

Wit lumrahing janma neng jagad,
Tan sepi anane para sarjana,
Rina lan wengi tan kendhat-kendhat,
Marsudi angering tribawana.

Sarana pakarti lawan samadi,
Sanityasa ngetog mangulir budi,
Wohing pamardi tinatata titi.

Ginelar ing kandha sarwa teteh,
Murih gampang katampa akeh,
Murakabi uripe janma kabeh.
(Intojo, Kejawen. XVI, 1941)

Supitan Bali

Ombak kocak kimplak-kimplak
prau layer milir alon alesu
nangkodha gita agiyak-giyak
lelagon lagu seru keprungu

Plampung kampul kompal-kampul
pindha anak lunjak-lunjak
suka surak girang gumuyu
weruh bapak mbopong iwak

Lampu-lampu menara kelap-kelip
Netrane Raden Bantrang Dewi Surati

Laut iki supitan Bali
Watese tanah Jawa Bali

Laut iki supitan Bali
patemone kabudayan Jawa Bali
(Prijanggana, Djaja Baja. XVIII No. 18: 15)

10. Syair/Geguritan bebas

Cobaning Urip

Jroning urip aku nate ngalami
lelakon kang gawe ngunguning ati
Ana sawijining paraga
temene aku ora nate kandha
uga ora nulak sihing sapadha-padha
nanging ya gene ora kuwawa nampa
Isining ati kawedharake marang aku sawiji
apa aku ora andarbeni
rasa nyawiji
aku ora ngerti . . . .
Apa dadine
kanyatan ora marengake
lan aku tansah percaya
yen kuwi mung sawenehing coba
Urip kuwi mung saderma
dadi pelaku ing madyapada.
(Cece atmaja, Panjebar Semangat. XLIII No 34:14)

(dening Subalidinata)

Celathon

Ninggali Tetembungan





  • banyu

    Sugeng Rawuh ing kawuryan.com; cendhelamaya MGMP Basa Jawa SLTA Kabupaten Sleman DIY


  • peling

    Aywa pegat ngudia ronging budyayu, margane suka basuki, dimen luwar kang kinayun, kalis ing panggawe sisip, ingkang taberi prihatos. Ulatana kang nganti bisa kapangguh, galedhahen kang sayekti, talitinen aywa kleru, larasen jroning ati, den tumanggap dimen manggon. Pamanggonane aneng pangesthi rahayu, angayomi ing tyas wening, eninging ati kang suwung, nanging sejatine isi, isine cipta kang yektos. [Sabdajati]
  • Celathon anyar ing postingan

  • kawuryan

  • Garan

    Pramila sasama kang dumadi, mikanireh papaning sujana, sayoga tulus pikukuhe, angrengga jagad agung, lelantaran mangun sukapti, limpade kang sukarsa, wisaha angayun, suka bukti mring prajengwang, pananduring mukti, kapti amiranti, dilah kandhiling satya. [Saminisme]
  • Tags

  • Kredho

    Murid, gurune pribadi. Guru, muride pribadi. Pamulangane, sengsarane sesami. Ganjarane, ayu lan arume sesami. (Sosro Kartono)
  • Teknologi Leluwur